20 mythen over Arabieren: Mythe #7: Arabieren willen geen christen worden

Laten we er maar even van uit gaan dat de bedoeling achter deze stelling is, om te zeggen dat Arabische moslims geen christen willen worden. Het is nogal ongerijmd om te zeggen dat Arabische christenen geen christen willen worden. Is het zo, dat Arabische moslims geen christen willen worden?

Uiteraard zijn Arabische moslims van nature, net als alle mensen, niet geneigd om volgeling van Christus te worden. Wat dat betreft moet ik natuurlijk zeggen: inderdaad, Arabieren willen geen christen worden. Maar zo makkelijk komen we er niet van af.

Uitgangspunt van de stelling lijkt te zijn, dat moslims zich sterker verzetten tegen het christelijk geloof dan, bijvoorbeeld, keurige heidenen uit Abcoude of Enschede. En wat dit betreft moet ik uit ervaring zeggen: moslims staan meer open voor het Evangelie dan de Nederlandse ongelovigen die ik ken.

Wat veel moslims ervan weerhoudt om christen te worden, is niet hun gebrek aan interesse, maar veel meer de politieke en sociale situatie van de landen waar ze wonen. In de eerste plaats weet elke moslim dat bekering tot het christelijk geloof verstrekkende gevolgen kan hebben. De soep wordt doorgaans niet zo heet gegeten als die wordt opgediend, maar formeel is de meest radicale vorm van excommunicatie het lot van bekeerlingen, de dood. 

In de meeste Arabische landen werken de staat en de conservatieve vorm van Islam samen om elkaar overeind te houden; deze alliantie zorgt ervoor dat bekeerlingen tot het christelijk geloof het vaak ernstig moeilijk wordt gemaakt, door de samenleving (familie, vrienden) of door de overheid.      

Dat is natuurlijk een onprettig idee, en voor de meeste moslims voldoende reden om het christelijk geloof zelfs niet te willen overwegen. Bovendien, moslims is met de paplepel ingegoten dat de islam de laatste en de beste religie is, en dat het christendom dus minderwaardig is. Wie overweegt het dan om uit de Islam te stappen?  

Wie? Grote aantallen moslims worden de laatste jaren volgeling van Christus! Slaat u slechts een blik op een website zoals die van Arab Vision, www.arabvision.nl, en u vindt daar veel getuigenissen van moslims die door het kijken naar hun TV-programma’s, de islam de rug toekeerden om onze Heer Jezus Christus te gaan volgen. En hetzelfde melden tal van soortgelijke organisaties die in de Arabische wereld werkzaam zijn: heel veel moslims hebben echt interesse om christen te worden.  En ook in Nederland komt je ze in veel kerken tegen. 

In de afgelopen 15 jaar hebben de meeste Arabieren een schotelantenne op hun dak gezet, en velen hebben toegang tot het internet gekregen. Voor het eerst in de geschiedenis kunnen moslims daardoor ongestoord kijken, lezen, studeren, en in discussieforums meepraten over het christelijk geloof. Hoewel in sommige landen veel kerken zijn, is het voor moslims doorgaans een brug te ver om daar binnen te stappen; stel je voor dat je vrienden het zien... Maar via de moderne media kunnen ze in alle rust en veiligheid leren wat christenen geloven.

Een moslim heeft een voordeel boven de heidense Nederlander: Ze geloven in een God die ze eenmaal zal oordelen. En o, wat een angst bestaat er voor de dood en dat oordeel. Daarnaast hebben nogal wat moderne moslims problemen met de verhalen over hun eigen profeet.  Een liefhebbende God, Vader van Jezus Christus, is waar veel mensen, moslims incluis, naar hunkeren. Ze staan open voor het Evangelie, maar wie vertelt het hun? 

20 Mythen over de Arabieren: Mythe #6: Arabieren waren heel goed voor christenen

De bedoeling van deze stelling is ongetwijfeld om te zeggen dat Arabische moslims hun joodse en christelijke onderdanen altijd goed hebben behandeld. Het zijn eigenlijk altijd moslims die deze stelling poneren, zonder greintje zelfkritiek. Ze zouden natuurlijk gelijk kunnen hebben, maar om dat te controleren moeten we de geschiedenis goed bestuderen, en ook aan Arabische joden en christenen vragen wat ze zelf van de stelling vinden.

Wel, joden en christenen die in de Arabische wereld zijn opgegroeid, zullen u bijna allemaal zeggen dat ze door moslims slecht worden behandeld. In de hele Arabische wereld is sprake van duidelijke discriminatie, achterstelling, en soms regelrechte vervolging. Ik ben er zelf,  jaren werkzaam in de Arabische wereld, zo vaak getuige van geweest, maar als u me niet gelooft, vraag het dan nog eens aan organisaties als het CIDI of Open Doors. Naar moderne maatstaven, worden joden en christenen beroerd behandeld in de meeste Arabische landen.

Vanaf het ontstaan van de islam heeft die godsdienst duidelijke regels voor hoe de joden en christenen zich in hun midden behoren te gedragen. De islam noemt die groepen dhimmis. Dat woord is kort voor ahl al-dhimma, wat mensen van het verbond betekent. Dit verbond duidt op het verbond dat, volgens moslims, de profeet Mohammed met zulke groepen in zijn islamitische samenleving aanging. Wat was dat verbond? Dat ze in leven mochten blijven en hun religie mochten aanhangen, als ze zich maar aan allerlei islamitische wetten hielden.

De profeet Mohammed gaf zelf het voorbeeld van discriminatie en vervolging, door beslist niet zachtzinnig met die groepen om te gaan. En na hem zijn allerhande discriminerende wetten opgesteld. Joden en christenen mochten op grond daarvan bepaalde kleding niet dragen, ze mochten niet op een paard rijden, ze moesten aan de kant gaan als een moslim passeerde, etc, etc. 
Joden en christenen hebben het in de Arabische wereld overleefd door zich bescheiden, zo onzicht- baar mogelijk, op te stellen, maar als ze te duidelijk aanwezig waren in de Arabische samenlevingen, konden repercussies niet uitblijven.

Door de eeuwen heen hebben Arabische moslims hun landgenoten met een andere religie behandeld alsof ze te gast zijn in hun eigen land en, laat me u verzekeren, de spreekwoordelijke gastvrijheid van de Arabieren gold dan echt niet altijd als iets prettigs. Natuurlijk waren er tijden dat christenen en joden het niet slecht hadden, maar er zijn ook periodes van zware vervolgingen en veel bloedvergieten geweest.

En er is een andere kant aan het verhaal. Toen de vroege islam deze discriminerende regels invoerde tegen christenen en joden, werd dat als heel normaal ervaren. De Byzantijnse keizer had de joden en de in zijn ogen ketters christenen in Egypte en Syrië ook altijd zo behandeld; zo ging je toen om met minderheden. Maar het probleem is, dat de islam er nooit in is geslaagd om die oude regels aan de kant te zetten. De orthodoxe islam leert dat de manier waarop de ‘eerste islamitische gemeente’ omging met dingen, ook voor vandaag normatief is. Dus is de manier waarop joden en christenen in de zevende eeuwen werden behandeld (knap beroerd dus) nog steeds de norm.

Waarom de meeste moslims van mening zijn dat de joden en de christenen het zo goed hebben onder hun regime? Waarschijnlijk omdat ze, als ze erkennen dat de behandeling vaak veel te wensen over laat, ze in wezen kritiek leveren op de islamitische regels die discriminerend gedrag voorschrijven. 

20 Mythen over de Arabieren: Mythe #5: Arabieren zijn moslims

Dat is een mythe die we wel meteen onderuit mogen schoffelen. Hoe vaak het ook is gezegd, hoe dikwijls ook herhaald, maar het dringt niet zo makkelijk door. Er zijn heel veel christelijke Arabieren, en er zijn zelfs joodse Arabieren. Weet u nog? Arabieren zijn mensen met het paspoort van een Arabische land, waar Arabisch de voertaal is.

Herinnert u zich de luchtbrug van Jemen naar Israel, om joodse stammen uit Jemen naar Israel te vervoeren? Sinds het ontstaan van Israël in 1948 zijn honderdduizenden Arabische joden naar Israël vertrokken. Er woonden er heel veel in landen als Syrië, Irak, Egypte, en Marokko. In ieder van die landen wonen nog heel kleine groepjes Joden. In Irak, Egypte en Syrië heb ik zulke mensen ontmoet, soms in hun synagogen. Ze spreken Arabisch, hun cultuur is grotendeels Arabisch, maar hun religie is joods.

Het aantal christenen in de Arabische wereld is vele malen groter. Deze Arabische christenen zijn bijna allemaal mensen waarvan de familie al voor het ontstaan christen was en die nooit zijn gezwicht voor de lokroep of de pressie van de islam om zich tot die religie te bekeren. Die druk was af en toe groot, maar miljoenen hebben als christen stand gehouden.

De grootste christelijke gemeenschap woont in Egypte. In dat land is ongeveer zes procent van de bevolking christen: dat gaat om ongeveer 5.5 miljoen Arabieren. Die mensen hebben een Egyptisch paspoort, ze spreken Egyptisch-Arabisch, hun bijbel is Arabisch, ze zingen hun Egyptische volkslied, ze vechten in het Egyptische leger, ze zijn fan van de grootste voetbalclub van Egypte, al-Ahli (sorry, soms ook van Zamalek), en ze zijn cultureel gezien Arabisch. Alleen qua godsdienst zijn ze anders en daardoor uiteraard ook in bepaalde culturele uitingen.

In Libanon is ongeveer 30% van de bevolking christen. Syrië, Irak, Jordanië en de Palestijnse gebieden hebben behoorlijke christelijke minderheden, hoewel de oorlogen van de afgelopen jaren hun aantal drastisch heeft zien slinken. Er wonen Arabische christenen in de Golfstaten, in Marokko, Tunesië, Algerije. Het is dus onjuist om ervan uit te gaan dat Arabieren moslim zijn. 

Van alle Arabieren is een paar procent christen.  Zijn de overige Arabieren, op een paar joden na, dus moslim? Als je met die vraag bedoelt of de grote meerderheid zich moslim noemt, dan is het antwoord ja. Maar als je bedoelt of die mensen zich aan de religieuze plichten van de islam houden, dan moet je zeggen, nee, lang niet allemaal. Waarom dit onderscheid? Wel, moslim ben je door geboorte. Als je in een gezin wordt geboren waarvan de vader moslim is, dan ben je als kind automatisch moslim, volgens de wetten van de Arabische landen. Over de vraag of de religie iets voor je betekent, zegt het dus niets.

In de Arabische wereld kom je overal ‘seculiere moslims’ tegen. Ze bidden niet, ze vasten niet, ze doen niets aan de gebruikelijke religieuze plichten, en er zijn moslims die moeite hebben met geloven in het bestaan van God. Die moslims hebben wel wat weg van de joden die hun religie aan de wilgen hebben gehangen. Die noemen zich jood, omdat ze in die gemeenschap zijn geboren, maar niet omdat ze de religie van die gemeenschap aanhangen. Nu moet ik er meteen bij zeggen, onder joden is het aantal niet-religieuze mensen heel groot, terwijl onder Arabieren het aantal niet-religieuze moslims niet erg groot is. Maar hun aantal groeit, is mijn ervaring.  In Egypte gaat het om ongeveer 3% van bevolking, en in de Arabische wereld is secularisme in opmars. 

20 mythen over de Arabieren: Mythe #4: Arabieren stammen van Ismaël af

Dit is een ingewikkelde kwestie! Is de zoon van Abraham en Hagar, Ismaël dus, de vader van de moderne Arabieren? Tegenwoordig verstaan we onder Arabieren de mensen die in de lidstaten van de Arabische wereld wonen. Hun Arabisch-zijn is vooral gedefinieerd door hun paspoort, niet door de taal die ze spreken en ook niet door hun genetische afkomst. Een Arabischtalige Marokkaan, een Irakees die Arabisch spreekt, een Jemeniet, een Egyptische christen die Arabisch als moedertaal heeft, op geen enkele manier kan worden hardgemaakt dat deze mensen van Ismaël zouden afstammen; er stroomt geen druppel bloed van Ismaël door hun aderen.

De Arabieren van vandaag zijn de nakomelingen van stammen en volken die door de eeuwen heen geleidelijk de Arabische taal hebben geadopteerd als hun spreektaal en schrijftaal. Dat is absoluut niet een genetische kwestie, net zo min als we kunnen zeggen dat Surinamers of burgers van de Nederlandse Antillen van de Batavieren afstammen, domweg omdat ze Nederlands spreken of een Nederlands paspoort hebben.

Maar misschien kunnen we zeggen dat de Arabieren in de zin zoals die term heel vroeger werd gebruikt wel de afstammelingen van Ismaël zijn? Ten tijde van de profeet Mohammed, dus in de zesde en zevende eeuw na Christus, waren de Arabieren de stammen die in en om het Arabisch schiereiland woonden en die één van de Arabische dialecten spraken. Maar hoe zouden die van Ismaël kunnen afstammen?

In de tijd van Abraham en Ismaël was het Arabisch schiereiland al lang bevolkt door Arabischtalige stammen. Ismaël kan op hun ontstaan dus geen procreatieve invloed hebben gehad, want zo zit de wereld van het kindjes krijgen niet in elkaar. Er is dus geen historisch of archeologisch bewijs dat Ismaël en zijn nakomelingen de voorvaders waren van de oor-spronkelijke Arabieren; ze hebben hooguit op kleine schaal hun genetische sporen aan de bewoners van het Arabisch Schiereiland toegediend. Dat heeft dus, zoals gezegd, niks te maken met de Arabieren van Marokko tot Irak van vandaag de dag.

Wie zijn dan wel de afstammelingen van Ismael? In Genesis 25:12 worden twaalf zonen van Ismaël genoemd. Die trouwden met meisjes uit stammen in het gebied dat nu ruwweg Jordanië is. De stammen die daaruit voortkwamen werden Ismaëlieten genoemd. Assyrische bronnen noemen de Ismaëlieten nog als aparte stam. De bijbel laat zien dat de Ismaëlieten opgingen in de stammen die later de Midianieten werden genoemd, bijvoorbeeld in Genesis 37:25-28 en 39:1 en in Richteren 7:1vv en 8:22-24.

Eeuwen later, zo rond 250 voor Christus, trokken Arabische stammen uit het gebied van Jemen geleidelijk naar het gebied van wat nu Jordanië en Syrië is, om die regio te koloniseren. Daarom kon Paulus, na zijn bekering, zeggen dat hij een paar jaar naar Arabia ging. Hij ging waarschijnlijk naar het gebied ten zuidoosten van Damascus, of naar Jordanië. In de Romeinse tijd waren deze Arabieren, de Nabataers, bondgenoten van de Romeinen. Die Arabieren herinnerden zich hun afkomst uit Jemen en stamden, naar hun eigen zeggen, af van ene Joktan of Kahtan, niet van Ismaël.

De mythe van de Arabische afkomst van Ismaël is vooral door de profeet Mohammed gecreëerd, omdat hij de Arabieren graag als afstammelingen van Abraham wilde zien. ‘De Joden stammen via Izak af van Abraham, dan wij via Ismaël ook’, moet Mohammed profetisch hebben gedacht. Op deze ma- nier kon hij aantonen dat zijn religie net zo goed als de joodse, op Abraham terugging. Mohammed meende dat hij de oor- spronkelijke religie van Abraham in eer herstelde. Sommige islamkenners vermoeden dat Mohammed ook van mening was dat het christendom op Abraham terugging. Geloven christenen, zo zou Mohammed hebben gedacht, immers niet in ‘Isa (Ezau), een derde zoon van Abraham? Hij zou dus Ezau en Jezus hebben verward.

Sommige christenen houden de mythe van Ismaël als voorvader van de Arabieren ook in ere en zetten dat vooral in eschatologisch perspectief. Zo zou God in het einde der tijden Israël hebben hersteld, met als duivelse tegenspeler de 300 miljoen Ismaëlieten die rond Israël wonen en die het land de zee in zouden willen drijven. Zo lijkt het net of de Bijbelse geschiedenis van Izak en Ismaël herleeft. Maar of dat waar is? 

20 Mythen over de Arabieren: Mythe #3: Arabieren spreken Arabisch

In zekere zin kan je zeggen dat deze uitspraak wel waar moet zijn. Als je een Arabier definieert als iemand die Arabisch spreekt, dan zijn uiteraard alle Arabieren Arabischtalig – als ze tenminste geen zuigeling meer zijn en niet doofstom of mentaal onbekwaam. Maar het ingewikkelde met de kwestie is, dat het woord Arabier vele zaken kan betekenen.

In de breedste zin van het woord, betekent Arabier iemand die geboren is in één van de 22 lidstaten van de Arabische wereld. Welaan, als we die betekenis gebruiken (en dat is alleszins redelijk, want dat doen Arabieren zelf), dan is duidelijk sprake van een mythe. De Arabieren van Marokko tot Irak spreken namelijk niet hetzelfde Arabisch, en velen hebben een andere taal dan Arabisch als moedertaal.

Laten we willekeurig drie Arabische landen onder de loep nemen, van west naar oost: Marokko, Egypte en Irak. In elk van die landen wordt een heel unieke Arabische spreektaal gebruikt, die niet altijd in andere landen begrepen wordt. Als op straat in Marokko, Egypte of Irak een Arabier in zijn eigen taal aan je vraagt hoe het met je gaat, zegt de Marokkaan: kif dayer, de Egyptenaar: izzayak, en de Irakees: shloonak. Allemaal Arabieren, maar Marokkaans Arabisch, Darija ge- naamd, kan door Egyptenaren en Irakezen nauwelijks of niet worden begrepen. Darija gebruikt heel veel eigen woorden en een eigen grammatica, die behoorlijk verschilt van het Arabisch dat in andere landen wordt gesproken. Daarnaast is ook de uitspraak van het Darija heel anders dan de uitspraak van bijvoorbeeld Egyptisch Arabisch. De unieke trekjes van Darija kunnen worden verklaard uit een zeker isolement van het land van de rest van de Arabische wereld, maar ook door de grote invloed van de Franse taal op Marokko. Wie Marokkaans-Arabisch wil leren, doet er goed aan eerst Frans te beheersen, want veel Marokkanen gooien her en der Franse woorden door elke zin die ze spreken. In Marokko zijn ook veel families die thuis gewoon Frans met elkaar spreken als moedertaal. Frans is ook een belangrijke taal in het onderwijs.

Miljoenen Marokkanen hebben als moedertaal niet eens dat Darija, maar Amazigh, dat is een berbertaal. Hoewel de islam diep is doorgedrongen in elke uithoek van het land, heb- ben miljoenen zich verzet tegen de culturele kolonisatie door de islam; ze hebben het Arabisch niet overgenomen, maar hebben vastgehouden aan hun eigen taal. In Marokko zijn drie belangrijke berbertalen, het Tamazight, Tashelhayt and Tarifit. Arabieren? Ja. Arabisch als moedertaal en spreek- taal? Nee.

In Egypte worden twee Arabische hoofdtalen gesproken. In Cairo en ten noorden ervan, spreekt men Egyptisch-Arabisch, wat Ameya wordt genoemd. Ten zuiden van Cairo bestaat een diversiteit aan lokale dialecten, die tezamen Saidi worden genoemd. Men verstaat elkaar goed, maar het verschil is groot. Dat in Egypte miljoen Dom (‘zigeuners’) wonen die hun eigen Domari-taal spreken, daar heeft in Egypte liever niemand het over. Deze mensen zijn volgens hun paspoort Arabieren, maar Arabisch is niet hun spreektaal. Dat geldt ook voor de honderdduizenden Nubiërs in Egypte. Daarnaast telt Egypte ook miljoenen woestijnbewoners die heel andere Arabische dialecten spreken.

Irak telt miljoenen Koerden. Die worden razend als je ze Arabier noemt en ze spreken ook geen Arabisch, hoewel hun paspoort aangeeft dat ze burgers zijn van de Arabische republiek Irak. Die Koerden willen dat het liefst zo snel mogelijk veranderen en onafhankelijk worden. Verder heeft Irak twee hoofddialecten van het Arabisch.

Spreken alle Arabieren Arabisch? Het zijn vooral de politici van de Arabische wereld die deze mythe hebben geschapen, doordat ze bij hun onafhankelijkheid van de koloniale machten, in hun grondwet hebben opgenomen dat Arabisch de taal van de Staat is. Dat niemand dat Arabisch goed kan definiëren en dat tientallen miljoenen Arabieren in de eerste plaats een andere taal spreken, is evengoed waar.

Of zou je moeten kijken naar de schrijftaal die de Arabieren gebruiken? Die is weer heel anders dan al die spreektalen. Als je naar de schrijftaal kijkt, kan je zeggen dat de Arabieren van Marokko tot Irak, als ze in het Arabisch schrijven, dezelfde taal gebruiken. Helaas kan veel minder dan de helft van de volwassen inwoners van de Arabische wereld die taal schrijven. De meesten kunnen helemaal niet lezen of schrijven en velen die dat wel kunnen, zijn beter in Engels of Frans dan in hun eigen Arabisch.